سنگهای دربردارنده فسیل
سنگهای دربردارنده فسیل یکی از ارزشمندترین منابع اطلاعاتی برای بازسازی تاریخچه زمین و حیات گذشته هستند. این سنگها، که اغلب از نوع رسوبیاند، بقایای موجودات زندهای را در خود حفظ کردهاند که میلیونها سال پیش در محیطهای مختلف زیستهاند. مطالعه فسیلها نه تنها به شناسایی گونههای منقرضشده کمک میکند، بلکه شرایط زیستی، تغییرات اقلیمی، و تحولات زمینشناسی دورههای مختلف زمینشناسی را نیز روشن میسازد. فسیلها در نقش “ساعتهای زمینشناسی” عمل میکنند و امکان تاریخگذاری نسبی لایههای سنگی و تطابق آنها در نقاط مختلف جهان را فراهم میآورند. از این رو، سنگهای فسیلدار نقشی کلیدی در درک سیر تکامل زمین و زندگی بر روی آن ایفا میکنند.
آنچه در این مقاله میخوانید...
سنگهای رسوبی
به طور کلی، فسیلها عمدتاً در سنگهای رسوبی یافت میشوند، چراکه شرایط تشکیل این نوع سنگها از جمله رسوبگذاری آرام، دفن تدریجی مواد آلی و نبود حرارت و فشار زیاد فرصت مناسبی برای حفظ بقایای جانداران فراهم میکند. با این حال، احتمال یافتن فسیل در میان تمام انواع سنگهای رسوبی یکسان نیست؛ به عنوان مثال، سنگهای ریزدانهای مانند شیل و سنگ آهک، به دلیل محیط آرامتری که در آن تهنشین میشوند، معمولاً فسیلهای بیشتری را در خود جای دادهاند. در مقابل، سنگهایی که در جریانهای پرانرژی تشکیل شدهاند، مانند ماسهسنگهای رودخانهای، ممکن است کمتر حاوی فسیل باشند یا فسیلهای آنها ناقص و آسیبدیده باشند. بنابراین، نوع سنگ و محیط رسوبگذاری آن تأثیر زیادی بر احتمال و کیفیت حفظ فسیلها دارد.
سنگهای کربناته
سنگهاى كربناته همانند سنگ آهک و مارن كه در محيطهاى دريايى (به خصوص فلات قاره) رسوب كردهاند، اغلب داراى فسيلهاى فراوانى هستند و گاهى تمامى سنگ از قطعات فسيل تشكيل شده است كه به اين نوع سنگها كوكينا (Coquina) يا لوماشل (Lumachelle) گويند.
دولوميت يكى ديگر از سنگهاى كربناته است كه به ندرت فسيل در آن يافت مىشود زيرا كه در محيطهاى بسيار كم عمق مانند محيطهاى جزر و مدى تشكيل شده است، اما دولوميتهاى ثانويه كه از تغيير سنگ آهک حاصل شدهاند گاهى داراى فسيلهايى مىباشند كه در سنگ آهک اوليه وجود داشتهاند. اين فسيلها به دليل يديده دولوميتى شدن اغلب حفظشدگى بدى دارند و به سختى قابل تشخيص مىباشند. در ديگر سنگهاى كربناته نظير گچ و نمک اصولاً فسيلى يافت نمىشود.
سنگهای آواری
سنگهاى آوارى دانهريز همچون شيلها و سنگهاى رسى و سيلتى اغلب فسيل دارند و به دليل بافت ريز آنها فسيلها سالم و با جزئيات زیاد (شاید فسیل شاخص هم باشند) در آنها حفظ مىشوند. اما هر چه سنگهاى آوارى دانه درشتتر شوند امكان حفظ فسيل در آن كمتر مىشود به نحوى كه سنگ كنگلومرا به ندرت حاوى فسيل مىباشد.
سنگهای آذرین و دگرگونی
سنگهاى آذرين و دگرگونى اساساً فاقد فسيل هستند اما در شرايط خاص امكان حضور فسيل در آنها وجود دارد. به طور مثال در يک سنگ مرمر كه حاصل دگرگون شدن سنگ آهک است، اگر سنگ آهک اوليه داراى فسيل و درجه دگرگونى پايين بوده باشد احتمال حفظ فسيل اوليه البته به طور ضعيف وجود دارد.
اين احتمال در مورد سنگهاى اسليت و فيليت كه از دگرگونى سنگهاى آوارى دانهريز حاصل شدهاند نيز وجود دارد.
در گدازههاى آتشفشانى نيز به ندرت فسيلهايى يافت مىشود و این در صورتی است که این گدازهها در هنگام روان شدن، موجودات سر راه خود را دربرگرفته باشند، همانند فسيلهایى از تنه درختان در گدازههاى آتشفشانى.
