تعریف، انواع و مشخصات واحدهای چینهشناسی
تعریف واحدهای چینهشناسی
همانگونه که در تعریف چینهشناسی گفتیم تمام سنگها اعم از رسوبی، آذرین و دگرگونی در محدوده کار چینهشناسی و طبقهبندیهای آن قرار دارند. سنگهای لایهای خصوصیات بسیار متفاوتی دارند اینها را میتوان برمبنای مشخصههای مختلفی چون سنگشناسی، فسیلها، قطبیت ماگمایی، خصوصیات الکتریکی، عکس العمل در مقابل امواج لرزهای، ترکیب شیمیایی یا کانیشناسی، بافت، ساختهای رسوبی و همین طور بر مبنای زمان تشکیل و محیط منشأ از یکدیگر تفکیک کرد.
وضعیت چینهای برای هر یک از مشخصههای فوق متفاوت است و لزومی ندارد که بر یکدیگر منطبق باشد. مثلاً حالت لایهای که برمبنای خصوصیات لرزهای تعیین میشود لزومی ندارد بر حالت لایهای که براساس مشخصات الکتریکی یا شیمیایی تعیین میشود منطبق باشد. در نتیجه واحدهایی که بر مبنای مشخصههای فوق پایهریزی میشوند بر یکدیگر منطبق نخواهند بود و مرزهای آنها با یکدیگر متفاوت است.
بنابراین بر مبنای یک نوع واحد چینهشناسی نمیتوان تمام خصوصیات چینهای را بیان کرد از این رو لایههای سنگها در مقولههای مختلفی طبقهبندی میشوند که هر یک نیاز به واحدهای اختصاصی و مشخص خود دارند با توجه به توضیحات فوق اگر بخواهیم تعریفی برای واحد چینهشناسی بیان کنیم میتوانیم بگوییم:
واحد چینهشناسی عبارت است از لایه یا مجموعهای از لایهها یا تودههای سنگی که بر اساس ویژگیهای سنگشناسی فسیلشناسی، حوادث کوهزایی و ناپیوستگیها، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی، الکتریکی، مغناطیسی و لرزهای انتخاب میشود.
انواع واحدهای چینهشناسی
در چینهشناسی واحدهای متعددی به شرح زیر وجود دارد.
1-واحدهای چینهشناسی سنگی
2-واحدهای چینهشناسی زیستی
3-واحدهای زمانی زمین شناختی
4-واحدهای چینه شناسی زمانی
واحدهای چینهشناسی سنگی بر اساس ویژگیهای سنگشناسی و ناپیوستگیها، واحدهای چینهشناسی زیستی بر مبنای فسیلها و واحدهای زمانی زمینشناختی و چینهشناسی زمانی براساس فسیلها، حوادث کوهزایی و ناپیوستگیها انتخاب میشوند.
مشخصات واحد چینهشناسی
هر واحد چینهشناسی اعم از سنگی، زیستی و زمانی باید دارای مشخصاتی باشد تا بتوان آن را واحدی جامع در نظر گرفت برای واحدهای سنگی و زیستی به ترتیب باید به سنگشناسی و فسیلهای موجود در لایه تأکید کرد ولی در واحدهای زمانی حوادث زمینشناسی (مثل ظهور یا از بین رفتن ناگهانی عدهای از موجودات، چینخوردگیها، دگرشیبی و…) و سن زمینشناسی اهمیت دارد. به طور کلی در معرفی هر واحد چینهشناسی باید موارد زیر را رعایت کرد:
1- اسم هر واحد و مکان
2- نوع واحد چینهشناسی و مرتبه آن
3- تاریخچه هر واحد مثل معرفی مؤلف مرجع اصلی و طرز عمل، جلوگیری از همنامی و تکرار واحدهایی که قبلاً نامگذاری شدهاند.
4- استراتوتایپ که عبارت است از مقطع اصلی (اولیه) سری لایههای هر واحد چینهشناسی که ممکن است در اولین مطالعه یا مطالعات بعدی معرفی و به عنوان یک واحد چینهشناسی نامگذاری شود.
استراتوتایپ باید از راه توضیح کتبی، ارائه نقشهها، برشهای ساختمانی زمینشناسی، ستونهای قائم چینهشناسی، عکسهای هوایی و سایر عکسهایی که گرفته میشود از نظر زمینشناسی و جغرافیایی معرفی شود. در واحدهایی که معرفی استراتوتایپ در آنها به طور استاندارد عملی نیست باید توضیحات بیشتر همراه با نمایش اشکال و نشانههایی باشد که مقطع مورد نظر را در جهت استاندارد شدن پیش ببرد.
5- توصیف مشخصات هر واحد در محل اصلی (اولیه) هر واحد چینهشناسی باید از نظر ضخامت، مشخصات سنگشناسی زیستی، ساختمانی زمین شناسی، ژئومورفولوژیکی، دگرشیبیها (ناپیوستگیها)، وضعیت رسوبگذاری، حد یا مرزها (مشخص، تدریجی، ناپیوسته) و نشانههای دیگر معلوم گردد.
6- جنبههای منطقهای؛ گسترش جغرافیایی، تغییرات ناحیهای در ضخامت واحد چینهشناسی تغییرات سنگشناسی در جهت قائم یا افقی، تغییرات زیستی در جهت قائم یا افقی، تغییرات ژئومورفولوژیکی به دلیل تغییرات سنگشناسی در جهت قائم یا افقی، ارتباط با سایر واحدهای چینهشناسی، منطقه وضعیت یا حد بالا و پایین واحد چینهشناسی (همبری مشخص تدریجی یا ناپیوسته) و علایم یا نشانههای بارز برای تشخیص حد بالا و پایین هر واحد و گسترش جغرافیایی آن باید معلوم گردد.
7- تشریح محیط تشکیل سنگهای سازنده واحد چینهشناسی برای پی بردن به جغرافیای گذشته و تاریخچه زمینشناسی آن.
8- تطابق دادن با واحدهای چینه شناسی معادل آن که در مناطق مجاور یا دورتر از محل مقطع اصلی وجود دارد و قبلاً مطالعه و نامگذاری شده است.
9- تعیین سن زمینشناسی واحد چینهشناسی
10- معرفی مراجع یا منابع مورد استفاده.