شرایط لازم جهت حفظ اثرات حیات گذشته (فسیل شدن)
آنچه در این مقاله میخوانید...
مفهوم
کلمه سنگواره یا فسیل به بقایا یا اثرات حيات گذشته كه توسط عوامل طبيعى در پوسته زمين حفظ شدهاند، اشاره دارد كه شامل بخشهاى بدنى باقى مانده (همچون استخوان يا صدف) و اثرات بر جا مانده از موجودات زنده (همچون رد پا و حفاریها) میشود.
دسته اول فسیل بدن و دسته دوم فسیل اثر نام دارند.
همچنین میتوان اشاره کرد که واژه فسيل به معنای چیزی است که با کندن زمین به دست میآید، لذا در اروپای قدیم کلمه فسیل هم برای کانیها و هم برای بقاياى موجودات به كار مىرفت چون همه آنها در نتيجه كندن زمين به دست مىآمدند، ولى با پيشرفت علم دیرینهشناسى كه منشا آلی فسیلها محرز شد واژه فسیل تنها به بقایای موجودات اطلاق گردید.
شرایط لازم جهت حفظ اثرات حیات گذشته (فسیل شدن)
وجود بخشهای سخت قابل حفظ شدن
استخوان، صدف، دندان، چوب امکان بیشتری نسبت به بخشهای نرم بدن دارند. اعضای نرم موجودات پس از مرگ چه در محيط دریایی و چه در محيط خشكى، توسط ساير جانداران و باكتریها از بين مىرود و تنها اعضاى سخت باقى مانده و در صورت مساعد بودن شرايط، به سنگواره (فسیل) تبدیل مىشوند.
پوشیده شدن توسط رسوب
دفن سريع مانع از تخريب جسد توسط موجودات (به خصوص مردارخواران) و ديگر عوامل طبيعى (مثل امواج) میشود. اگر این دفن توسط رسوبات بهخصوص رسوبات دانهريز مثل آهک و رس باشد موجود بهتر حفظ مىشود زيرا كه این رسوبات تأثير آب و اکسیژن بر روی موجود را کاهش میدهد.
به علاوه هر چه موجود کوچکتر باشد سریعتر به وسيله رسوبات پوشيده شده و از آسیب عوامل مخرب محيطى حفظ میشود. در صورتی كه موجودات بزرگتر زمان زيادى طول مىكشد كه توسط رسوبات كاملاً پوشيده شوند، بنابراين موجودات مردارخوار و ديگر عوامل مهلت بیشتری برای تخریب جسد دارند.
در امان ماندن از تخریب فیزیکی، شیمیایی و زیستی پس از دفن
آشفتگی زیستی، انحلال، دگرگونی یا فرسایش باعث از بین رفتن بقایا میشود. همچنین موجودات مختلف از امکان حفظشدگی یکسانی برخوردار نیستند.
محیط زندگی موجود مهمترین عامل در حفظشدگی
محيطهای دریایی و حدواسط براى حفظ شدن مناسبترند زیرا که میزان رسوبگذاری در محیطهای دریایی بيش از ديگر محیطها است و موجود پس از مرگ، سریعتر توسط رسوبات پوشیده میشود.
همچنین نرخ بالای رسوبگذاری تاثیر بهسزایی در حفظشدگی دارد و با توجه به این که سرعت رسوبگذارى در فلات قاره بیشتر از سایر بخشهای دریا میباشد؛ بنابراین، فلات قاره نسبت به ساير قسمتهاى دريا (همانند شيب قاره و ساحل) برای حفظ شدن موجودات مناسبتر است زيرا كه تعداد موجودات در اين بخش به علت مناسببودن شرایط زیستی بیشتر است.
بخش عمده مناطق خشکی، شامل محيطهای فرسایش است كه در چنين شرايطى قبل از این که جسد موجود با رسوبات پوشیده شود توسط عوامل گوناگونی همانند هوازدگی و تخریب از بين میرود. البته در برخى محيطهای مناطق خشكى نظير کویرها، رودخانهها و دریاچهها رسوبگذاری صورت میگیرد اما به دليل سرعت كم رسوبگذاری، نسبت حفظشدگی بسیار کمتر است.